In lụa là phương pháp in xuyên, khuôn in có cấu tạo là một tấm lưới (polyester hoặc kim loại) căng trên một khung chữ nhật làm bằng gỗ hoặc hợp kim nhôm.

Khi in, người ta cho mực vào lòng khung, gạt qua bằng một lưỡi dao cao su. Dưới áp lực của dao gạt, mực sẽ xuyên qua các ô lưới và truyền (dính lên) bề mặt vật liệu bên dưới, tạo nên hình ảnh in.

Đây là hình mô tả nguyên lý in lụa

Như ta thấy, nguyên tắc của việc chụp bàn lụa là làm thế nào đó che hết tất cả những ô không in trên bề mặt lưới (vùng màu xanh), mực chỉ xuyên qua các vùng có hình ảnh in (vùng màu trắng trong hình trên) để in xuống vật liệu bên dưới.

Đến đây, ta bắt đầu đặt ra câu hỏi mới: làm cách nào để chụp bản?

Đây là hình minh họa quá trình phơi bản cho in lụa

Keo chụp bản là một hỗn hợp gồm keo PVA + Bicromat. PVA là hợp chất hữu cơ có tính tan trong nước, tuy nhiên khi pha thêm bicromat vào dung dịch keo thì màng keo sau khi sấy khô và đem chiếu sáng, nó sẽ cô cứng lại và không ta trong nước nữa. Hiện nay thị trường có 2 loại là keo PVA 205 và PVA 217, tuy nhiên in lụa thì xài PVA 217.

1. Chuẩn bị đổ nghề, nguyên vật liệu: đọc bài của sếp Vitcon

Hình ảnh một số đồ nghề in lụa

2. Hướng dẫn từng bước:

a. Nấu keo:

Keo PVA khi mua về có dạng tinh thể (giống y chang như đường cát tinh luyện), ta phải đem chưng thành dung dịch thì mới xài được. Trước tiên lấy 1 cái nồi, cho vào đó cứ 100g keo thì 2 lít nước, nhớ cho keo vào từ từ + khuấy đều & mạnh tay cho keo tan đều. Ta được nồi A.

Kiếm cái nồi khác bự hơn, cho nước vào chừng 1/3 nồi, đem nấu sôi lên gọi là nồi B. Sau khi nước sôi, đem cái nồi A kia nhúng vào trong nối B (cái này gọi là chưng cách thủy). Chịu khó ngồi dùng đũa tre loại lớn khuấy đều tay dung dịch A, coi chừng bị ốc trâu là hỏng bét. Việc này mất từ 4-6h hoặc hơn, chưng cho tới khi nào dung dịch A trong suốt thì được, cái này nên kiếm cái bếp lò xo mà nấu chứ nấu bếp ga chắc chết. Chờ nguội thì đem chiết vào mấy chai nước khoáng xài dần, cái này để lâu được (nhớ dán nhãn, cất nơi xa trẻ em, coi chừng mấy đứa nhỏ tưởng chai nước khoáng lấy uống là xong luôn, mất công chưng lại nồi khác).

Nếu thấy nấu cực quá thì mua loại keo chưng sẵn giá hơi mắc được cái gọn nhẹ

b. Pha keo:

Khi sử dụng chụp bản, cần pha keo PVA với bicromat (nhớ là khi nào chụp mới pha, mà pha cũng vừa đủ thôi, keo sau khi pha rồi thì phải xài cho hết không để lâu được). Về tỉ lệ thì ...không biết chừng nào cho vừa, vì tỉ lệ keo còn phụ thuộc vào nguồn sáng (bàn chụp xài mấy bóng, khoảng cách từ bóng đèn tới lưới là bao nhiêu, chụp mấy phút, keo tráng lên khung dày hay mỏng nói chung tinh thần là phải làm thử, hư vài lần là có kinh nghiệm. Nói chung nửa lon sữa bò keo thì pha 1/2 muổng cà phê bicromat gạt bằng. Khi pha keo, cho bicromat vào từ từ, khuấy cho tan ra sau đó đem chưng cách thủy chửng 5-8 phủt (cho bicromat hòa tan đều), vừa chưng vừa khuấy cho keo ấm lên khoảng 70-80 độ C là được

Pha keo:

Keo PVA đã nấu xong (nhìn keo thấy càng trong càng tốt --> nghĩa là PVA tinh thể đã tan đều trong nước, để lâu thì cũng không bị lắng cặn xuống đáy chai đựng keo) đựng vào chai thủy tinh (vitcon thích đựng vào chai thủy tinh hơn chai nhựa). Lưu ý độ sệt của keo, độ sệt của keo sẽ làm cho bạn tráng keo lên khung có dễ dàng hay không ..... cái này hơi khó diễn tả, đại loại, nếu keo lỏng quá - khi tráng lên khung sẽ bị nhiễu nhão !!!!, ngược lại, nếu keo sệt quá, sẽ nặng tay, lớp keo phủ bề mặt lụa khó đều, đồng nhất. Vì vậy, bạn thử độ sệt của keo và ráng nhớ độ sệt đó. (!!!!). Cánh ít keo ra cái chén sành (khoảng 1/4 chén thôi,-không nhất thiết là chén sành, cái gì cũng được, miễn là không bị lủng lỗ - nhưng nếu là cái chén thì dễ rửa sạch) : gọi là A (theo khoalt đó)

Bicromat tinh thể : cho một ít ra cái ly nhỏ (nhỏ như chung rượu vậy), khoảng 1/4, cho ít nước vào quậy cho tan hết. Gọi là B

Cho khoảng 1/2 B vào A = C (nếu theo sách vở thì: 100ml A + 5g . Bạn sẽ thấy C có màu cam cam sậm sậm gì đó !!! phải ghi nhớ độ đậm và độ sệt của C này nhé. (độ đậm của C đo lượng dd B quyết định). Vậy là đã có dung dịch cảm quang rồi đó. Lọ dd C này nên được đậy - che lại (để tránh sáng và bụi bẩn).

Môi trường làm việc khi pha keo: vì B, C là dd nhạy sáng, nhưng chúng nhạy sáng rất chậm, vì vậy cứ làm việc trong nhà là được, tránh ánh sáng mặt trời + ánh sáng đèn neon chiếu trực tiếp vào chúng.

Rót một ít keo vào máng tráng keo và tráng lên 2 mặt khung theo hình sau

(Chú ý hình minh họa dùng keo Ulano có màu hồng, thực tế khi xài keo PVA 217 + bicromat thì có màu vàng của Number 1)

Nếu không có máng tráng keo thì dùng 1 cái card nhựa cũng được, tuy nhiên sẽ lâu hơn & khó tráng đều hơn. Lớp keo sau khi tráng phải đều, không bị sọc, óc trâu là được. Sau khi tráng, dùng máy sấy tóc sấy khô keo (chú ý là sấy khô chứ không phải sấy cho cháy luôn ) rồi tiến hành bước 2.

Đây là lúc quan trọng nhất, quyết định 50% sự thành công. Nếu mới làm lần đầu thì cần làm nhiều lần để được kết quả ưng ý nhất. Về chụp bản có 1 topic ở đây

Cách làm như sau:

- Đặt phim lên mặt bàn chụp

- Áp khung lên phim, canh chỉnh vị trí cho phù hợp. Lúc này lòng khung sẽ quay lên phía trên. đèn chụp thì nằm dưới, ok?

- Lót tấm vải đen lên mặt trong của khung. Tác dụng của nó là không cho ánh sáng phản xạ ngược trở lại vào phần tử in trên khung làm bít khung.

- Đặt tấm xốp đè lên tấm vài, mặt nào phẳng hơn thì nằm dưới. Tác dụng là tạo ra lực ép đều lên mặt khung.

- Đặt tấm kính lên tấm xốp

- Dằn cục đá lên trên cùng, càng nặng càng tốt nhưng coi chừng nặng quá đổ bể tùm lum.

Sau khi dàn xếp xong xuôi, bật đèn để bắt đầu chụp. Canh thời gian (bằng giây). Thông thường chụp từ 3-5 phút, tuy nhiên tùy vào đèn đuốc, keo,... mà canh chỉnh thời gian phù hợp.

Sau khi đủ thời gian, tắt đèn, lấy khung mang ra vòi nước để tẩy khung. Soi dưới ánh đèn để xem kết quả, các nét phải sáng đều, đường biên sắc cạnh là được.

Những bài trước chúng ta đã nói qua về dụng cụ, quy trình, và thực hiện một số khâu như pha keo, chụp bản. Coi như khi đọc đến topic này chúng ta đã biết cách một chụp bản lụa hoàn chỉnh, chỉ còn pha mực và in mà thôi (ai chưa biết thì làm ơn đọc lại mấy bài viết trong mục Kỹ thuật in lụa, đừng hỏi lung tung làm rối loạn đội hình nhá )

Hôm nay ta bàn tiếp sang chuyện in. Đầu tiên là in trên giấy cho dễ đi ha

Để in đầu tiên ta cần một cái bàn in có gắn bản lề, sau đó kẹp cái khung lụa vào như thế này

Nhớ kẹp cho thật chắc, lỏng le như răng bà già là in lệch, méo tùm lum đó

Sau đó tiến hành pha mực. Nói về pha mực thì nên xem topic này

Phần tiếp theo là canh tay kê, tức là làm sao cho khi in xuống thì hình ảnh phải đúng vị trí trên tờ in. Tay kê thì dùng loại cánh bướm như phía trên. Có thể canh theo cách sau:

- Đầu tiên dán tay kê trên một tấm bìa cứng, gắn một tờ giấy in thử vào, cố định lại bằn băng keo.

- Đặt tờ giấy lên bàn in, hạ khung lụa xuống và kéo lui kéo tới miếng bìa để canh vị trí của tờ in (bằng cách nhìn qua khung vì lúc này chưa đổ mực vào nên nhìn được). Sau khi canh ok rồi thì lấy băng keo cố định miếng bìa lại.

Khi canh xong tay kê rồi thì tiến hành in. Cho mực vào khung (chú ý đừng để mực tràn tùm lum). Thao tác in là: đặt giấy vào, canh bằng hai tay kê, hạ khung xuống, gạt mực qua một cái rồi nâng khung lên, gắp giấy ra là xong (kỹ thuật kéo còn tùy vào sản phẩm, có khi phải kéo 2 lần - một lần dàn mực lên khung trong lúc nâng khung lên, lần thứ hai mới kéo in xuống giấy khi đã hạ khung xuống). Chú ý là phải kê mặt khung sao cho hở so với mặt bàn từ 3-5mm chứ không áp sát xuống mặt bàn. Sau khi in vài chục lượt phải dùng bông gòn thấm dầu ông già lau qua mặt dưới khung để mực khỏi bị lem.

Canh tay kê nè

Nâng khung lên, cho giấy vào

Hạ khung xuống rồi kéo một phát

Lau dầu ông già nhé

Kéo tiếp

(hình minh họa của lớp KTI 2001 - ĐH SPKT trong giờ thực tập in lụa)